Μια παρατήρηση που ακούω ολοένα και πιο συχνά στο ιατρείο είναι η εξής. Ασθενείς που ξεκινούν μια διατροφή χαμηλή σε ισταμίνη, συχνά σε συνδυασμό με χαμηλή σε FODMAPs, δεν βλέπουν βελτίωση μόνο στα εντερικά τους συμπτώματα. Αναφέρουν ότι υποχωρούν και τα αλλεργικά τους συμπτώματα, για παράδειγμα η αλλεργική ρινίτιδα και το μπούκωμα από τη γύρη. Με ρωτούν λοιπόν, δικαιολογημένα, πώς γίνεται μια αλλαγή στο πιάτο να επηρεάζει την αλλεργία. Ας το δούμε με απλά λόγια, με βάση αυτά που δείχνει η έρευνα.
Το κλειδί είναι μια ουσία που τη λένε ισταμίνη
Η ισταμίνη είναι μια ουσία που παράγει το ίδιο μας το σώμα και υπάρχει και σε πολλά τρόφιμα. Είναι ακριβώς η ίδια ουσία που ενεργοποιείται όταν έχουμε αλλεργία και μας δίνει το φτέρνισμα, το μπούκωμα, τη φαγούρα και το κοκκίνισμα. Δεν είναι τυχαίο ότι τα φάρμακα για την αλλεργία λέγονται αντιισταμινικά. Δουλειά τους είναι να μπλοκάρουν τη δράση της ισταμίνης.
Ένας χρήσιμος τρόπος να το σκεφτούμε είναι σαν ένα δοχείο που γεμίζει. Το δοχείο αυτό γεμίζει ταυτόχρονα από πολλές βρύσες. Τη μία βρύση την ανοίγει η τροφή που τρώμε, καθώς κάποια τρόφιμα είναι πλούσια σε ισταμίνη. Μια άλλη βρύση την ανοίγουν κάποια μικρόβια του εντέρου μας που παράγουν και αυτά ισταμίνη. Και μια τρίτη βρύση την ανοίγει η ίδια η αλλεργία, όταν έρθει σε επαφή με τη γύρη.
Τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται με την κάθε σταγόνα. Εμφανίζονται όταν το δοχείο ξεχειλίσει, όταν δηλαδή ξεπεράσουμε ένα ορισμένο όριο.
Γιατί βοηθάει λοιπόν η διατροφή
Όταν με τη σωστή διατροφή κλείνουμε τις δύο πρώτες βρύσες, δηλαδή μειώνουμε την ισταμίνη που έρχεται από τα τρόφιμα και ηρεμούμε τα μικρόβια του εντέρου, η στάθμη μέσα στο δοχείο πέφτει. Έτσι, όταν έρθει η γύρη και ανοίξει τη δική της βρύση, ξεκινά από πολύ χαμηλότερο σημείο. Το δοχείο ξεχειλίζει πιο δύσκολα, ή και καθόλου. Το αποτέλεσμα είναι λιγότερα ή και ανύπαρκτα αλλεργικά συμπτώματα.
Προσέξτε μια σημαντική λεπτομέρεια. Η διατροφή δεν θεραπεύει την αλλεργία. Η ευαισθησία στη γύρη παραμένει. Αυτό που αλλάζει είναι το συνολικό φορτίο ισταμίνης στο σώμα, οπότε το ίδιο ακριβώς αλλεργικό ερέθισμα προκαλεί πλέον μικρότερη ενόχληση.
Η παρατήρηση αυτή δεν είναι μόνο θεωρητική. Σε κλινική μελέτη σε ασθενείς με ευερέθιστο έντερο, η χαμηλή σε FODMAPs διατροφή μείωσε την ισταμίνη στα ούρα έως και οκτώ φορές μέσα σε τρεις εβδομάδες. Δηλαδή το άδειασμα του δοχείου είναι κάτι μετρήσιμο.
Μια απαραίτητη επισήμανση, για να είμαστε ειλικρινείς
Στην πράξη, όταν κάποιος βελτιώνεται, συνήθως έχουν αλλάξει πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Πέρα από τη διατροφή χαμηλής ισταμίνης, μπορεί να έχει αφαιρέσει και κάποιες τροφές κάποια συστατικά των οποίων σχετίζονται με τη γύρη, ή να έχει σταματήσει ένα φάρμακο. Καθεμία από αυτές τις αλλαγές βοηθά με τον δικό της τρόπο.
Γι’ αυτό, δουλεύουμε πάντα με μία αλλαγή τη φορά και με σαφή καταγραφή. Έτσι ξέρουμε τι πραγματικά δουλεύει για τον καθένα ξεχωριστά, αντί να μαντεύουμε.
Το συμπέρασμα
Η σχέση διατροφής και αλλεργίας είναι υπαρκτή και έχει λογική εξήγηση. Μια στοχευμένη διατροφή δεν κάνει την αλλεργία να εξαφανιστεί, μειώνει όμως το συνολικό φορτίο που κουβαλά το σώμα, και έτσι κάνει τα συμπτώματα πιο ήπια και πιο διαχειρίσιμα. Είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα του πόσο συνδεδεμένα λειτουργούν το έντερο και το ανοσοποιητικό μας.
Στόχος μας είναι μια διατροφή που ανακουφίζει, παραμένει όμως πλήρης και ισορροπημένη, με σταδιακή επιστροφή των τροφών μόλις ηρεμήσει η κατάσταση.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από ειδικό.
Σάββας Τσανασίδης, Κλινικός Διαιτολόγος, LearnNutrition
Βιβλιογραφία
Maintz L, Novak N. Histamine and histamine intolerance. The American Journal of Clinical Nutrition. 2007;85(5):1185–1196. doi:10.1093/ajcn/85.5.1185
Comas-Basté O, Sánchez-Pérez S, Veciana-Nogués MT, Latorre-Moratalla M, Vidal-Carou MDC. Histamine Intolerance: The Current State of the Art. Biomolecules. 2020;10(8):1181. doi:10.3390/biom10081181
McIntosh K, Reed DE, Schneider T, et al. FODMAPs alter symptoms and the metabolome of patients with IBS: a randomised controlled trial. Gut. 2017;66(7):1241–1251. doi:10.1136/gutjnl-2015-311339
Schnedl WJ, Enko D. Histamine Intolerance Originates in the Gut. Nutrients. 2021;13(4):1262. doi:10.3390/nu13041262
Weng Z, Zhang B, Asadi S, et al. Quercetin is more effective than cromolyn in blocking human mast cell cytokine release and inhibits contact dermatitis and photosensitivity in humans. PLoS One. 2012;7(3):e33805. doi:10.1371/journal.pone.0033805
Mlcek J, Jurikova T, Skrovankova S, Sochor J. Quercetin and Its Anti-Allergic Immune Response. Molecules. 2016;21(5):623. doi:10.3390/molecules21050623
